Λίγα λόγια ακόμα για το κρέας

Παρατηρώντας το αυξημένο ενδιαφέρον σχετικά με την προηγούμενη δημοσίευση η οποία αφορά στο θέμα που προέκυψε με την ανακάλυψη DNA αλόγου σε προϊόντα κρέατος νιώθω υποχρεωμένος να κάνω μια σύντομη αναφορά στο ζήτημα της κατανάλωσης κρέατος και εν γένει.

τύπος προϊστορικού ανθρώπου

Το κρέας είναι μια τροφή ιδιαίτερα διαδεδομένη στα περισσότερα μέρη της γης και σαν συνήθεια χάνεται στα βάθη των αιώνων φτάνοντας μέχρι τη προϊστορία της ανθρωπότητας. Η δυτική επιστήμη αν και διατηρεί μια επιφανειακά μετριοπαθή στάση απέναντι της, θεωρεί ωστόσο απαραίτητη τη κατανάλωση του κρέατος υποστηρίζοντας την σαν ορθή διατροφική στάση. Αντίστοιχα υπάρχουν ακόμα και εναλλακτικές θεωρίες που στηρίζουν τη κρεατοφαγία, κυρίως μέσα στα πλαίσια ενός νέο-πρωτογονισμού. Η Παλαιολιθική Διατροφή για παράδειγμα υποστηρίζει ότι όλες οι σύγχρονες ασθένειες ξεκίνησαν όταν ο άνθρωπος σταμάτησε να είναι τροφοσυλλέκτης και κυνηγός και ξεκίνησε να καλλιεργεί. Οι θιασώτες αυτής της θεωρίας υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να τρώμε εκείνες τις τροφές που φύονται μόνες τους (φρούτα, χόρτα, ρίζες κτλ) αλλά και κρέας, όπως έκαναν δηλαδή οι πρωτόγονοι. Ταυτόχρονα βέβαια εστιάζουν και στην αυξημένη σωματική άσκηση, υποστηρίζουν δηλαδή ότι η διατροφή αυτή σχετίζεται και με ένα ιδιαίτερο τρόπο ζωής. Στον αντίποδα, οι επικριτές αυτής της θεωρίας υποστηρίζουν ότι μια σειρά από συνθήκες όπως πχ το προσδόκιμο ζωής, η φυσιολογία των πρωτόγονων, το περιβάλλον και άλλοι παράγοντες υποδεικνύουν ότι στη πραγματικότητα πρόκειται για ένα είδος στρέβλωσης μέσω μιας κατ' εξοχήν παραπλανητικής επιχειρηματολογίας.

Ακόμα και αν δεχθούμε ότι υπάρχει ανάγκη για πρόσληψη ζωικής τροφής, μπορούμε να βρούμε αρκετά επιχειρήματα ενάντια σε αυτή τη συνήθεια, σχετιζόμενα κυρίως με τη γενικότερη παθολογία της εποχής που προάγει ένα τρόπο ζωής ο οποίος σε γενικές γραμμές στηρίζεται σε μια ασυνείδητη στάση απέναντι στην ίδια μας τη ζωή. Πραγματικά, οι περισσότερες καταναλωτικές επιλογές στηρίζονται σε κατασκευασμένες ανάγκες και παλινδρομούν ανάμεσα σε μονοθεματικά δίπολα (κρέας ή ψάρι, ζάχαρη ή φρουκτόζη, νερό βρύσης ή εμφιαλωμένο, χυμός ή αναψυκτικό κτλ) χωρίς ποτέ να παρουσιάζεται η άλλη επιλογή. Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις στα media όχι μόνο δεν βοηθούν αλλά αποκρύπτουν ακόμα περισσότερο τις πραγματικές διαστάσεις των αναγκών όπως αυτές μας παρουσιάζονται. Έτσι τον περισσότερο καιρό τροφοδοτούμαστε με άχρηστες στατιστικές που αποδεικνύουν συνήθως ότι θέλει ο συντάκτης τους να αποδείξει και οι οποίες βέβαια έρχονται τόσο συχνά σε σύγκρουση μεταξύ τους που πετυχαίνουν τελικά να χαμηλώσουν την εγκυρότητα συνολικά των μελετών στο σημείο να καταλήγουν περισσότερο παραφιλολογία παρά επιστήμη. Αυτό δεν φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τις εταιρείες που χρηματοδοτούν τις έρευνες (και οι οποίες τυγχάνει να είναι μεγάλες επιχειρήσεις που ασχολούνται με την παραγωγή και διακίνηση τυποποιημένων προϊόντων) καθώς η εναλλαγή μεταξύ ανασφάλειας και καθησυχασμού ενισχύει τα νευρωτικά συμπλέγματα των καταναλωτών και συνεπώς την εξάρτηση τους από την επίπλαστη αφθονία που τους περιβάλλει.

Κλασικό παράδειγμα ο Καφές: πόσες μελέτες δεν έχουμε διαβάσει κατά καιρούς οι οποίες από τη μία παρουσιάζουν τη λήψη του ως πανάκεια για όλες τις ασθένειες (ακόμα και για τη πρόληψη του καρκίνου) και από την άλλη επισημαίνουν παρενέργειες που είναι δυνατόν να τρομάξουν ακόμα και τον πιο εθισμένο χρήστη (στειρότητα, οστεοπόρωση, χρόνιο έλκος του στομάχου κτλ.) ενώ κανείς δεν λέει τελικά το αυτονόητο δηλαδή ότι η καφεΐνη όπως και οι υπόλοιπες τοξίνες της κατηγορίας των αλκαλοειδών είναι στη πραγματικότητα ξένες για το σώμα και ότι θα πρέπει να περιορίζονται στην ελάχιστη λήψη ή να αποφεύγονται εντελώς. Όπως έχω ξαναγράψει, τέτοιου είδους τροφές το καλύτερο θα ήταν να αντιμετωπίζονται ως εξωτικά εδέσματα για δύο λόγους: γιατί με αυτό το τρόπο λαμβάνουμε τη μέγιστη απόλαυση από τη χρήση τους και γιατί μόνο σε μικρές και σπάνιες δόσεις ο οργανισμός μπορεί να εξισορροπήσει τις παρενέργειες που προκαλούν χωρίς να αναγκαστεί να λάβει επιπλέον μέτρα, δηλαδή να ενεργοποιήσει σύνθετους μηχανισμούς αντιμετώπισης των τοξινών (δηλαδή όπως θα έλεγε η δυτική ιατρική "να αρρωστήσει").

Τι γίνεται όμως με το κρέας που εκτός από "απόλαυση" έχει εντυπωθεί στη συνείδηση των περισσοτέρων ως απαραίτητο σε βαθμό που να θεωρείται διατροφικά μονόδρομος; Δυστυχώς οι διατροφικές συνήθειες εκατομμυρίων ανθρώπων δεν μπορούν να αλλάξουν σε μια στιγμή (εκτός αν κάποιες κυβερνήσεις αποφασίσουν να σπείρουν τον πανικό μέσα από καμπάνιες αντιδημοφιλίας που προκύπτουν κατά το ξέσπασμα "διατροφικών σκανδάλων"). Ένα από αυτά που μπορούμε άμεσα να κάνουμε είναι να προσφέρουμε εκτεταμένες πληροφορίες σχετικά με τη κατανάλωση αυτού του τύπου τροφής, πληροφορίες τις οποίες κάποιος ενσυνείδητος μπορεί να αξιοποιήσει κατά το δοκούν. Μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για πολεμοφόδια απέναντι σε πολύ ισχυρούς αντιπάλους όπως είναι τα διαπλεκόμενα συμφέροντα κρατών, βιομηχανιών και τυχοδιωκτών επαγγελματιών ιατρών που συνταγογραφούν με ευκολία ουσίες τις οποίες δεν θα διανοούνταν να βάλουν στον οργανισμό τους ακόμα και στα πιο προχωρημένα στάδια της πιο επικίνδυνης ασθένειας. Η αφοριστική αντιμετώπιση των κρεατοφάγων είναι επίσης αμφίβολο ότι μπορεί οδηγήσει στην αλλαγή των συνηθειών τους καθώς το πιθανότερο είναι να να ενεργοποιήσει τα αμυντικά τους αντανακλαστικά, αποτρέποντας κάθε διάθεση για μετακίνηση σε πιο ορθολογικές επιλογές.

τύπος σαρκοφάγου θηλαστικού

Το κρέας αρχικά και εφ εξής θα πρέπει να λογίζεται ως νεκρή τροφή, δηλαδή τροφή σε κατάσταση αποσύνθεσης. Όσο και αν ακούγεται ανακριβές, το κρέας τρώγεται μονάχα εφόσον έχει μπει σε διαδικασία σήψης. Φαντάζομαι στους περισσότερους είναι γνωστή ο όρος "σίτεμα"  ο οποίος μάλιστα αποτελεί προϋπόθεση για τη βρώση του κρέατος καθώς ακόμα και οι πιο φανατικοί παραδέχονται ότι ένα ζώο που μόλις έχει σφαχτεί είναι αδύνατον να φαγωθεί αφού η σάρκα του είναι πολύ σκληρή και δεν μαγειρεύεται εύκολα. Τα πρώτα λεπτά μετά τη σφαγή (όπως σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς) ξεκινά η αποσύνθεση, μια διαδικασία σχετικά βραχυπρόθεσμη η οποία μάλιστα είναι υπεύθυνη για την ιδιαίτερη γεύση του κάθε ζώου (σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες). Οι punks με την πρακτική σοφία που τους διακατέχει ανέκαθεν αναφέρονταν στο κρέας μονολεκτικά ως "σάπιο" κάτι που μου πήρε αρκετό καιρό να καταλάβω το λόγο για τον οποίο το έκαναν. Η αλήθεια είναι ότι κάποια θηλαστικά όπως πχ. τα αιλουροειδή διαθέτουν μηχανισμούς που τους επιτρέπουν να τρώνε ψοφίμια. Ο άνθρωπος από την άλλη με το μικρό στομάχι και τα μεγάλα σε μάκρος έντερα μάλλον δεν είναι σχεδιασμένο για κάτι τέτοιο. Η θέα και οσμή ενός σκοτωμένου ζώου άλλωστε μας προκαλεί περισσότερο αηδία παρά μας ανοίγει την όρεξη (όπως θα ήταν φυσικό αν είμαστε σαρκοφάγα).

Το πρόβλημα όμως με το κρέας δεν είναι μόνο ότι βρίσκεται σε αποσύνθεση όταν το βάζουμε (sic) στο πιάτο. Τα ζώα εκτρέφονται σε συνθήκες που απέχουν πολύ από το να χαρακτηριστούν "υγιεινές" και οι καταγγελίες που έχουν γίνει τα περισσότερα χρόνια έχουν επιτύχει μόνο την καθυστερημένη θέσπιση κανόνων από τις νομοθεσίες των κρατών και της ΕΕ (όπως έγινε με τα κοτόπουλα για τα οποία απαιτείται πλέον ένας ζωτικός χώρος κατά την εκτροφή τους) και πρακτικά αποτελούν μια μάστιγα τόσο για τα ίδια τα ζώα όσο και για εκείνους που επιμένουν να τα καταναλώνουν. Οι τροφές που τους παρέχονται είναι κατάλοιπα τροφών που δεν μπορούν (εύκολα) να διατεθούν στον άνθρωπο, αντιβιοτικά (για να προλάβουν τις επιδημίες που διαφορετικά θα εξαπλώνονταν μέσα σε λίγες ώρες), ορμόνες πάχυνσης, ενισχυτικά γεύσης, αντικαταθλιπτικά (γνωρίζετε ότι τα ζώα έχουν συναισθήματα όπως και οι άνθρωποι) ενώ ο τρόπος σφαγής τους από μόνος τους είναι μια πηγή τοξινών καθώς αυτές παράγονται από το stress του κινδύνου που επιφέρει η απειλή του άμεσου και φρικτού θανάτου.

τύπος ενσυνείδητης δράσης

Στο σημείο αυτό οφείλω να κάνω μια αναφορά στο ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων καθώς με μια πρόχειρη ματιά στα κείμενα μου θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι ενδιαφέρομαι περισσότερο για την ανθρώπινη υγεία παρά για το γεγονός την αισχρής εκμετάλλευσης στην οποία υπόκεινται τα ζώα. Θα ήταν υποκριτικό να ισχυριστώ ότι η αφετηρία μου είναι το θέμα του σπισισμού καθώς το ζήτημα της υγείας ήταν που με οδήγησε στην ανάδειξη της vegan διατροφής. Ωστόσο θεωρώ ότι ο άνθρωπος είναι κι αυτός ένα ζώο με κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Όπως επιθυμώ την ισορροπία της φύσης έτσι επιθυμώ και την ισορροπία του ανθρώπου. Όπως δεν θέλω να κάνω κακό στα ζώα έτσι δεν θέλω να κάνω κακό και στον εαυτό μου θεωρώντας ότι έχουμε τα ίδια δικαιώματα. Έτσι ότι επιθυμώ για εκείνα επιθυμώ και για μένα. Δεν πιστεύω σε καμία περίπτωση ότι έχω δικαίωμα να κακομεταχειρίζομαι κανέναν και μάλιστα δεν ανέχομαι αυτή την αδικία όταν συμβαίνει στους άλλους. Η καταπίεση και η εκμετάλλευση που υφίστανται τα ζώα είναι αντίστοιχη με εκείνη των λευκών απέναντι στους μαύρους, των ανδρών απέναντι στις γυναίκες, των straight απέναντι στους gay κτλ. βία φασιστική και μάλιστα νομιμοποιημένη με ένα εξοργιστικό τρόπο στη συνείδηση των περισσοτέρων, πόσο μάλλον όταν τα ζώα δεν διαθέτουν λόγο για να αντιπαρατεθούν. Η δικαιολογία της δήθεν καθομολογούμενης Φύσης του Ανθρώπου δε με πείθει σε καμία περίπτωση γιατί πιστεύω ότι είναι ένα φιλολογικό εύρημα: κατά καιρούς έχουν παρατηρηθεί εκ διαμέτρου διαφορετικές συμπεριφορές ανάμεσα σε ανθρώπους που βίωναν παρόμοιες συνθήκες. Πάνω απ' όλα πιστεύω ότι τα περισσότερα στη ζωή είναι θέμα επιλογών με ότι συνεπάγεται αυτό. Ιδιαίτερα στο θέμα της διατροφής, κανείς δεν μας γεμίζει το στομάχι με το ζόρι (εκτός των απάνθρωπων εκείνων περιπτώσεων αναγκαστικής σίτισης) και σε γενικές γραμμές ο καθένας τρώει ότι θέλει. Συνειδητά ή ασυνείδητα διαλέγουμε την τροφή μας. Οι προεκτάσεις των επιλογών μας ορίζουν ένα τεράστιο κύκλο κοινωνικών διεργασιών ο οποίος μπορεί χοντρικά να περιγραφεί ως παραγωγή - κατανάλωση και όσο κι αν κάποιος θέλει δεν μπορεί παρά να βλέπει το φάντασμα του Marx κάθε φορά που στρώνει το τραπέζι του. Κι ενώ τα ζώα δεν διαθέτουν την υποδομή για να αξιοποιήσουν αυτά τα σύνθετα διανοητικά εργαλεία παρουσιάζεται το παράδοξο ακόμα και αυτοί που τα έχουν να μην τα χρησιμοποιούν. Πως είναι δυνατόν να παραβλέπει κάποιος τη γενοκτονία των ζώων τη στιγμή που σε κάθε γειτονιά οι τζαμαρίες των σουβλατζίδικων είναι πασαλειμμένες με κιλά από ψημένα λίπη που εκσφενδονίζονται από τις ηλεκτρικές λάμες των τυλιχτών οι οποίοι κόβουν το κρέας καθώς αυτό στροβιλίζεται αργά πάνω στη μηχανική ψηστιέρα; 'Ίσως κάποιος που δεν βλέπει. Μήπως όμως η μυρωδιές από τις "σπονδές στους θεούς" των νεοελλήνων δεν κατακλύζουν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα; Και δεν είναι οι ίδιοι ακριβώς άνθρωποι που χαρακτηρίζονται "κρέας" στη κρεατομηχανή του σύγχρονου δουλεμπορίου της μισθωτής εργασίας οι οποίοι καταναλώνουν αυτά τα πράγματα; Η οργή είναι ένα τίμιο συναίσθημα σε ετούτη τη περίπτωση αλλά ας πούμε ότι αναζητείται μία λύση η οποία να μην εμπεριέχει μεγαλύτερο βαθμό βίας απο εκείνον τον οποίο καλείται να καταπολεμήσει.

Θυμάμαι πριν αρκετά χρόνια είχα επισκεφθεί ένα super market από τα μεγάλα του είδους που είχαν πρόσφατα ανοίξει τότε στη περιοχή της Πάτρας. Οι υπεύθυνοι του καταστήματος είχαν αναρτήσει εντός μια τεράστια πινακίδα η οποία ανέφερε ακριβώς: "Δούλευε σαν Σκλάβος και τρώγε σαν Αφέντης". Δεν ξέρω τι απέγινε το κατάστημα (υποψιάζομαι ότι θα χαίρει άκρας υγείας - αντίθετα με τους πελάτες του) αλλά ομολογώ ότι δεν έχω δει πιο εγκληματική προτροπή με τόσο θράσος προβεβλημένη σε δημόσιο χώρο (εκτός ίσως από τα μισάνθρωπα εμετικά συνθήματα των ρατσιστών).

Εδώ θα ήθελα να προσφέρω κι ένα επιχείρημα ενάντια σε όλους εκείνους που στοιχειοθετούν την υπεράσπιση της κρετοφαγίας μέσα από ένα (ψευδο) ηδονιστικό πρίσμα. Πράγματι η γεύση του κρέατος μπορεί να προσφέρει απόλαυση, υπολογίστε όμως ότι αυτό που μας αρέσει καθορίζεται συνήθως πολιτισμικά, δηλαδή μαθαίνουμε να μας αρέσουν συγκεκριμένες γεύσεις ενώ άλλες τις αγνοούμε εντελώς ακριβώς επειδή γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Είναι ευνόητο ότι μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας στο θέμα των γεύσεων καθώς υπάρχει ένα τεράτιο φάσμα το οποίο γίνεται άμεσα διαθέσιμο όταν απομακρυνθούμε από τη στερεότυπη δυτική διατροφή. Υπό κανονικές συνθήκες δε, κάθε γεύμα συνιστά μια εμπειρία απόλαυσης καθώς ο ρόλος της γεύσης είναι καθοριστικός για τη σωστή εξέλιξη του. Ακόμα όμως κι αν δεχθούμε το επιχείρημα του "ηδονισμού" (όπως παρουσιάζεται μέσα από το πρίσμα αυτού του στείρου εγωισμού) οφείλω να παρατηρήσω ότι μάλλον πρόκειται για την ατελή του διάσταση καθώς ο γνήσιος ηδονιστής δεν εστιάζει μόνο στην τροφή αλλά αναζητά απολαύσεις όπου μπορεί να τις βρει. Το διάβασμα ενός καλού βιβλίου, η ακρόαση ενός μουσικού έργου, μια βόλτα στην εξοχή, μια κουβέντα με ένα φίλο, ο έρωτας με κάποιον άλλον άνθρωπο, συγκριτικά με το φαγητό αποτελούν στις μέρες μας μάλλον παραμελημένες απολαύσεις. Να σημειώσω τέλος ότι, η φειδωλή στάση απέναντι στις υλικές απολαύσεις όσο κι αν ακούγεται παράξενο μπορεί να αποτελέσει μια θαυμάσια μέθοδο δραματικής μεγέθυνσης τους.

τύπος ηδονικής δραστηριότητας (πέραν του φαγητού)